Utrata przytomności – co zrobić krok po kroku

Utrata przytomności jest jednym z najczęstszych i najbardziej niepokojących zdarzeń, z jakimi może zetknąć się świadek. Osoba nagle osuwa się na ziemię, nie odpowiada, nie reaguje na głos albo dotyk. Przyczyn może być wiele: omdlenie, uraz, udar, zatrucie, hipoglikemia, napad padaczkowy, nagłe zatrzymanie krążenia.

Dla osoby udzielającej pierwszej pomocy najważniejsze nie jest ustalenie rozpoznania medycznego. Najważniejsze jest szybkie sprawdzenie, czy poszkodowany oddycha prawidłowo. Od tego zależy dalsze postępowanie.

Krok pierwszy: zadbaj o bezpieczeństwo

Zanim podejdziesz, sprawdź miejsce zdarzenia. Czy nie grozi Ci potrącenie przez samochód? Czy w pobliżu nie ma prądu, ognia, dymu, gazu, agresywnych osób albo innych zagrożeń? Jeżeli jest niebezpiecznie, nie podejmuj ryzyka. Wezwij pomoc i ostrzeż innych.

Jeżeli miejsce jest bezpieczne, podejdź do poszkodowanego.

Krok drugi: sprawdź reakcję

Delikatnie potrząśnij osobę za ramiona i głośno zapytaj: „Czy wszystko w porządku?”. Jeżeli reaguje, zostaw ją w pozycji, w której ją zastałeś, o ile nie grozi jej niebezpieczeństwo. Spróbuj dowiedzieć się, co się stało. Wezwij pomoc, jeśli stan osoby budzi niepokój, występuje ból w klatce piersiowej, duszność, zaburzenia mowy, niedowład, uraz, drgawki, silny ból głowy albo objawy nie ustępują.

Jeżeli poszkodowany nie reaguje, zawołaj o pomoc i przejdź do oceny oddechu.

Krok trzeci: wezwij pomoc

Jeżeli jesteś z innymi osobami, wskaż konkretną osobę i powiedz: „Proszę zadzwonić pod 112” albo „Proszę zadzwonić pod 999”. Konkretne polecenie działa lepiej niż ogólne „niech ktoś zadzwoni”.

Jeżeli jesteś sam, zadzwoń samodzielnie i włącz tryb głośnomówiący. Dzięki temu możesz jednocześnie rozmawiać z dyspozytorem i udzielać pomocy.

Krok czwarty: udrożnij drogi oddechowe

U osoby nieprzytomnej mięśnie wiotczeją, a język może utrudniać przepływ powietrza. Dlatego trzeba udrożnić drogi oddechowe.

Jeżeli nie podejrzewasz urazu, połóż jedną rękę na czole poszkodowanego, palce drugiej ręki umieść pod brodą i delikatnie odchyl głowę do tyłu, unosząc brodę.

Jeżeli podejrzewasz uraz kręgosłupa, unikaj gwałtownych ruchów głową i szyją. Nadal jednak drożność dróg oddechowych jest priorytetem. Bez oddechu nie ma czasu na czekanie.

Krok piąty: sprawdź oddech przez maksymalnie 10 sekund

Pochyl się nad twarzą poszkodowanego. Patrz na klatkę piersiową, słuchaj oddechu i próbuj wyczuć ruch powietrza na swoim policzku.

Nie oceniaj oddechu zbyt długo. Maksymalnie 10 sekund wystarczy, aby podjąć decyzję.

Jeżeli osoba oddycha prawidłowo, przejdź do ułożenia i monitorowania. Jeżeli nie oddycha albo oddycha nieprawidłowo, rozpocznij RKO.

Ważne: oddech agonalny, czyli pojedyncze, nieregularne westchnięcia, charczenie lub gasping, nie jest prawidłowym oddechem. To objaw zatrzymania krążenia.

Gdy poszkodowany oddycha prawidłowo

Jeżeli osoba jest nieprzytomna, ale oddycha prawidłowo i nie ma podejrzenia urazu, ułóż ją w pozycji bezpiecznej, czyli na boku. Pozycja ta pomaga utrzymać drożność dróg oddechowych i zmniejsza ryzyko zachłyśnięcia.

Po ułożeniu w pozycji bezpiecznej odchyl głowę poszkodowanego, aby drogi oddechowe pozostały drożne. Regularnie kontroluj oddech. Nie zostawiaj osoby samej, chyba że musisz odejść, aby wezwać pomoc.

Jeżeli doszło do urazu, zwłaszcza po wypadku komunikacyjnym, upadku z wysokości albo silnym uderzeniu, nie układaj poszkodowanego rutynowo w pozycji bocznej. Staraj się ograniczyć ruchy głowy i szyi, kontroluj oddech i czekaj na pomoc. Jeżeli jednak drogi oddechowe są zagrożone, na przykład przez wymioty, trzeba działać tak, aby utrzymać oddychanie.

Gdy poszkodowany nie oddycha prawidłowo

Jeżeli osoba nie reaguje i nie oddycha prawidłowo, rozpocznij resuscytację krążeniowo-oddechową.

Ułóż poszkodowanego na plecach na twardym podłożu. Uklęknij obok klatki piersiowej. Połóż dłonie na środku klatki piersiowej i uciskaj mocno oraz szybko, w tempie około 100–120 uciśnięć na minutę. Jeżeli potrafisz i jesteś gotowy, wykonuj schemat 30 uciśnięć i 2 oddechy ratownicze. Jeżeli nie potrafisz albo nie możesz wykonywać oddechów, prowadź nieprzerwane uciski klatki piersiowej.

Jeżeli dostępne jest AED, poproś kogoś o jego przyniesienie. Włącz urządzenie i wykonuj polecenia głosowe. AED samo analizuje rytm serca i informuje, czy defibrylacja jest potrzebna.

Czego nie robić przy utracie przytomności?

Nie potrząsaj gwałtownie poszkodowanym. Nie polewaj go wodą. Nie wkładaj niczego do ust. Nie podawaj jedzenia, picia ani leków osobie nieprzytomnej. Nie sadzaj jej na siłę. Nie zakładaj, że „zaraz przejdzie”, jeżeli nie reaguje albo oddycha nieprawidłowo.

Nie bój się rozpocząć RKO. Ryzyko bezczynności jest znacznie większe niż ryzyko wykonania ucisków u osoby, u której podejrzewasz zatrzymanie krążenia.

Co zapamiętać?

• Utrata przytomności zawsze wymaga spokojnej, szybkiej oceny. Najważniejsze pytanie brzmi: czy poszkodowany oddycha prawidłowo?
• Jeżeli oddycha i nie ma podejrzenia urazu, ułóż go w pozycji bezpiecznej i kontroluj oddech. Jeżeli nie oddycha prawidłowo, rozpocznij RKO i użyj AED. Zawsze wezwij pomoc.