Zadławienie u dzieci i dorosłych – jak pomóc bez paniki

Zadławienie to nagła niedrożność dróg oddechowych spowodowana ciałem obcym. Najczęściej dochodzi do niego podczas jedzenia, ale może wydarzyć się także w czasie zabawy, pracy albo opieki nad małym dzieckiem. W większości przypadków organizm broni się sam: poszkodowany kaszle, oddycha i jest w stanie usunąć przeszkodę. Czasem jednak ciało obce całkowicie blokuje drogi oddechowe. Wtedy liczą się sekundy.

Dobra pierwsza pomoc przy zadławieniu opiera się na prostej zasadzie: najpierw rozpoznaj, czy kaszel jest skuteczny. Nie każda osoba, która się zakrztusiła, wymaga uderzeń w plecy. Czasem najlepszą pomocą jest zachęcanie do kaszlu i uważna obserwacja.

Jak rozpoznać zadławienie?

Zadławienie może być częściowe albo całkowite.

Przy częściowej niedrożności poszkodowany zwykle kaszle, może oddychać, mówić albo wydawać dźwięki. Kaszel jest wtedy najskuteczniejszym mechanizmem obronnym. Nie należy go przerywać. Zachęcaj osobę do kaszlu, uspokajaj ją i obserwuj, czy jej stan się nie pogarsza.

Przy ciężkiej, całkowitej niedrożności poszkodowany nie może mówić, nie może skutecznie kaszleć, ma narastającą duszność, może chwytać się za szyję, sinieć, słabnąć i tracić przytomność. Wtedy trzeba działać natychmiast.

Czego nie robić?

Nie wkładaj palców do ust „na ślepo”. Możesz wepchnąć ciało obce głębiej i pogorszyć sytuację. Usuń ciało obce tylko wtedy, gdy jest wyraźnie widoczne i łatwe do wyjęcia.

Nie klep po plecach osoby, która skutecznie kaszle i oddycha. Takie działanie może zaburzyć naturalny mechanizm kaszlu. Nie podawaj wody, chleba ani innych produktów „na przepchnięcie”. Jeżeli drogi oddechowe są zablokowane, może to tylko zwiększyć zagrożenie.

Zadławienie u osoby dorosłej i dziecka powyżej 1. roku życia

Jeżeli osoba kaszle skutecznie, zachęcaj ją do dalszego kaszlu. Pozostań obok i obserwuj.

Jeżeli kaszel staje się nieskuteczny, osoba nie może mówić ani oddychać, wykonaj do 5 uderzeń w okolicę międzyłopatkową.

Stań z boku i nieco za poszkodowanym. Pochyl go do przodu, aby ciało obce mogło wydostać się na zewnątrz, a nie przesunąć głębiej. Uderzaj nasadą dłoni między łopatkami. Po każdym uderzeniu sprawdzaj, czy przeszkoda została usunięta.

Jeżeli 5 uderzeń nie pomaga, wykonaj do 5 uciśnięć nadbrzusza. Stań za poszkodowanym, obejmij go ramionami w górnej części brzucha. Zaciśniętą pięść umieść między pępkiem a dolnym końcem mostka, obejmij ją drugą dłonią i energicznie pociągnij do siebie i ku górze.

Jeżeli to nie pomaga, kontynuuj naprzemiennie: 5 uderzeń między łopatki i 5 uciśnięć nadbrzusza. Rób to do momentu usunięcia ciała obcego albo utraty przytomności przez poszkodowanego.

U kobiet w zaawansowanej ciąży oraz u osób z dużą otyłością zamiast uciśnięć nadbrzusza stosuje się uciśnięcia klatki piersiowej.

Zadławienie u niemowlęcia

U niemowląt, czyli dzieci poniżej 1. roku życia, nie wykonuje się uciśnięć nadbrzusza. Ich ciało jest zbyt delikatne, a ryzyko urazu zbyt duże.

Jeżeli niemowlę kaszle skutecznie, obserwuj je i zachęcaj do kaszlu, na tyle, na ile jest to możliwe.

Jeżeli nie może oddychać, kaszel jest nieskuteczny, dziecko sinieje albo słabnie, ułóż je głową w dół na swoim przedramieniu, podpierając głowę i żuchwę. Wykonaj do 5 uderzeń między łopatki.

Jeżeli to nie pomaga, odwróć niemowlę na plecy, nadal utrzymując głowę niżej niż tułów, i wykonaj do 5 uciśnięć klatki piersiowej dwoma palcami w dolnej połowie mostka.

Powtarzaj naprzemiennie 5 uderzeń między łopatki i 5 uciśnięć klatki piersiowej do momentu udrożnienia dróg oddechowych albo utraty przytomności.

Co zrobić, gdy poszkodowany traci przytomność?

Jeżeli osoba dławiąca się traci przytomność, natychmiast wezwij pomoc. Jeżeli jesteś sam i nie możesz zrobić tego wcześniej, zadzwoń pod numer alarmowy 112 lub 999, włącz tryb głośnomówiący i rozpocznij RKO.

Ułóż poszkodowanego na plecach na twardym podłożu. Rozpocznij uciski klatki piersiowej. Jeżeli wykonujesz oddechy ratownicze, przed ich podaniem sprawdź, czy w jamie ustnej nie widać ciała obcego. Usuń je tylko wtedy, gdy jest widoczne i łatwe do uchwycenia.

Nie opóźniaj RKO, próbując wielokrotnie szukać przeszkody w ustach.

Czy po zadławieniu trzeba skonsultować się z lekarzem?

Tak, szczególnie jeśli konieczne było wykonanie uciśnięć nadbrzusza, uciśnięć klatki piersiowej, jeśli wystąpiła utrata przytomności, duszność, ból w klatce piersiowej, uporczywy kaszel, krwioplucie albo wątpliwość, czy ciało obce zostało całkowicie usunięte.

Uciśnięcia nadbrzusza mogą powodować urazy wewnętrzne, nawet jeśli skutecznie ratują życie. Dlatego osoba po takim epizodzie powinna zostać oceniona przez personel medyczny.

Jak zapobiegać zadławieniu?

U dzieci najważniejsze jest dostosowanie jedzenia i zabawek do wieku. Małe, twarde, okrągłe produkty, takie jak orzechy, winogrona, twarde cukierki czy kawałki surowej marchewki, mogą być szczególnie niebezpieczne. Jedzenie powinno być podawane w odpowiednich porcjach, a dziecko nie powinno biegać, śmiać się ani bawić z pełnymi ustami.

U dorosłych ryzyko wzrasta przy szybkim jedzeniu, alkoholu, zaburzeniach połykania, chorobach neurologicznych, źle dopasowanych protezach i u osób starszych. Prosta zasada brzmi: jedz spokojnie, dokładnie gryź i nie lekceważ problemów z połykaniem.

Co zapamiętać?

• Jeżeli poszkodowany skutecznie kaszle, zachęcaj go do kaszlu. Jeżeli nie może mówić, oddychać albo kaszel jest nieskuteczny, wykonaj uderzenia między łopatki, a następnie uciśnięcia nadbrzusza u dorosłych i dzieci powyżej 1. roku życia. U niemowląt stosuj uderzenia między łopatki i uciśnięcia klatki piersiowej. Jeżeli poszkodowany traci przytomność, rozpocznij RKO.
• Zadławienie wygląda dramatycznie, ale właściwa reakcja jest prosta. Najważniejsze to rozpoznać, kiedy kaszel przestaje wystarczać, i nie bać się działać.