Krwotok zagrażający życiu – jak skutecznie zatamować krwawienie

Krew pełni w organizmie funkcję transportową: przenosi tlen, składniki odżywcze i uczestniczy w utrzymaniu prawidłowej pracy narządów. Kiedy dochodzi do gwałtownej utraty dużej ilości krwi, organizm bardzo szybko traci zdolność podtrzymania podstawowych funkcji życiowych. Masywny krwotok jest jednym z tych stanów, w których świadek zdarzenia może realnie zdecydować o przeżyciu poszkodowanego.

Nie trzeba być ratownikiem medycznym, aby skutecznie rozpocząć tamowanie krwawienia. Potrzebne są trzy rzeczy: szybkie rozpoznanie, zdecydowany ucisk i wezwanie pomocy.

Kiedy krwawienie jest zagrażające życiu?

Nie każde krwawienie jest krwotokiem. Drobne skaleczenie, otarcie czy niewielka rana zwykle nie stanowią bezpośredniego zagrożenia życia. Inaczej jest, gdy krew wypływa intensywnie, szybko przesiąka przez odzież, tworzy kałużę, tryska z rany albo gdy doszło do amputacji części kończyny.

Niepokojące objawy to także narastająca bladość, osłabienie, zimna i spocona skóra, splątanie, senność, utrata przytomności. Tak może wyglądać rozwijający się wstrząs krwotoczny.

W praktyce warto przyjąć prostą zasadę: jeżeli widzisz dużo krwi i masz wątpliwości, czy to krwotok zagrażający życiu, działaj tak, jakby nim był.

Najważniejsze działanie: silny ucisk bezpośredni

Podstawową metodą tamowania krwotoku jest silny, bezpośredni ucisk miejsca krwawienia. Jeśli masz rękawiczki ochronne, załóż je. Jeżeli ich nie masz, nie powinno to powstrzymać Cię przed udzieleniem pomocy w sytuacji zagrożenia życia.

Przyłóż gazę, opatrunek, czysty materiał albo element odzieży bezpośrednio na ranę i mocno dociśnij. Ucisk powinien być zdecydowany i ciągły. Nie sprawdzaj co kilka sekund, czy krwawienie ustało, bo każde odrywanie opatrunku może naruszać tworzący się skrzep i nasilać krwotok.

Jeżeli materiał przesiąka, nie zdejmuj go. Dołóż kolejną warstwę i uciskaj dalej.

Opatrunek uciskowy

Jeżeli krwawienie zostanie opanowane, można wykonać opatrunek uciskowy. Polega on na tym, że na ranę przykłada się opatrunek, następnie element zwiększający ucisk, na przykład zwinięty bandaż, a całość stabilnie mocuje bandażem.

Opatrunek uciskowy ma utrzymać nacisk na miejsce krwawienia, ale nie powinien działać jak opaska zaciskowa założona przypadkowo i bez kontroli. Po jego założeniu należy obserwować poszkodowanego oraz miejsce urazu. Jeżeli krwawienie nadal trwa, trzeba wrócić do mocnego ucisku bezpośredniego i rozważyć inne metody.

Opatrunki hemostatyczne i pakowanie rany

W niektórych sytuacjach zwykły ucisk może być niewystarczający. Dotyczy to szczególnie głębokich ran, ran w okolicach, gdzie trudno założyć opaskę zaciskową, na przykład w pachwinie, okolicy barku, szyi lub tułowia.

Osoby przeszkolone mogą zastosować opatrunek hemostatyczny albo gazę do wypełnienia rany. Materiał wprowadza się do jamy rany tak, aby wypełnić przestrzeń i docisnąć miejsce krwawienia od środka. Następnie utrzymuje się silny ucisk bezpośredni.

To działanie wymaga zdecydowania. Przy masywnym krwotoku delikatne przykładanie opatrunku na powierzchnię skóry może nie wystarczyć. Celem jest zatrzymanie wypływu krwi.

Opaska zaciskowa – kiedy jest potrzebna?

Opaska zaciskowa, potocznie nazywana stazą taktyczną, służy do tamowania masywnych krwotoków z kończyn. Nie jest narzędziem pierwszego wyboru przy każdym krwawieniu, ale w przypadku krwotoku zagrażającego życiu może być niezbędna.

Stosuje się ją szczególnie wtedy, gdy:

• krwotok z kończyny jest bardzo intensywny,
• doszło do amputacji,
• ucisk bezpośredni jest nieskuteczny,
• nie można utrzymać ucisku, bo trzeba ewakuować poszkodowanego,
• jest wielu poszkodowanych i trzeba szybko zabezpieczyć krwawienie.

Jeżeli dostępna jest fabryczna opaska zaciskowa, należy założyć ją na zranioną kończynę około 5–7 cm powyżej rany, ale nie na stawie. Następnie zaciska się ją do momentu wyraźnego zatrzymania krwawienia. To może być bolesne dla poszkodowanego, ale w sytuacji masywnego krwotoku priorytetem jest uratowanie życia.

Po założeniu opaski należy zapisać godzinę jej założenia. Nie wolno jej luzować ani zdejmować. Powinien zrobić to personel medyczny.

Czego nie robić?

Nie przerywaj ucisku, aby „sprawdzić, czy już przestało”. Nie zdejmuj przesiąkniętych warstw opatrunku. Nie luzuj opaski zaciskowej. Nie podawaj poszkodowanemu jedzenia ani picia. Nie czekaj biernie na służby, jeśli krwawienie trwa.

Nie stosuj też metod znanych z mitów: zasypywania ran proszkiem, polewania alkoholem, przykładania przypadkowych substancji albo unoszenia kończyny jako jedynego działania. Uniesienie kończyny może być pomocnicze, ale nie zastępuje ucisku.

Wezwij pomoc i monitoruj poszkodowanego

Tamowanie krwotoku musi iść w parze z wezwaniem pomocy. Zadzwoń pod numer alarmowy 112 lub 999, powiedz jasno, że doszło do masywnego krwotoku, podaj dokładne miejsce zdarzenia i wykonuj polecenia dyspozytora.

Jeżeli jest więcej osób, jedna powinna uciskać ranę, druga wzywać pomoc, trzecia szukać apteczki, AED lub prowadzić służby do miejsca zdarzenia.

Po opanowaniu krwawienia nie kończy się udzielanie pomocy. Poszkodowany może nadal być w stanie zagrożenia życia. Ułóż go, jeśli to możliwe, w pozycji leżącej. Chroń przed wychłodzeniem. Kontroluj przytomność i oddech. Bądź gotowy do rozpoczęcia RKO, jeśli przestanie oddychać prawidłowo.

Co zapamiętać?

• Masywny krwotok wymaga natychmiastowego działania. Najważniejszy jest silny ucisk bezpośredni. Jeżeli krwawienie z kończyny zagraża życiu i nie można go opanować uciskiem, użyj opaski zaciskowej. Jeżeli rana jest głęboka i jesteś przeszkolony, zastosuj opatrunek hemostatyczny lub wypełnienie rany. Zawsze wezwij pomoc.
• W przypadku krwotoku nie trzeba skomplikowanego sprzętu, aby rozpocząć ratowanie życia. Najważniejsze są Twoje ręce, zdecydowanie i brak zwłoki.