Jak prawidłowo ocenić stan poszkodowanego? Praktyczny przewodnik ABCDE

W sytuacji nagłego zagrożenia zdrowia lub życia najtrudniejszy bywa pierwszy moment. Widzimy osobę leżącą na ziemi, świadka wypadku, kogoś, kto nagle zasłabł, przestał logicznie odpowiadać albo wygląda na ciężko chorego. Pojawia się stres, presja czasu i obawa przed popełnieniem błędu. Właśnie dlatego w pierwszej pomocy tak ważne są proste schematy działania. Nie zastępują one myślenia, ale pomagają uporządkować reakcję.

Jednym z najważniejszych schematów wykorzystywanych w ratownictwie jest ABCDE. To sposób oceny poszkodowanego, który pozwala krok po kroku sprawdzić najważniejsze funkcje życiowe i szybko rozpoznać stany bezpośredniego zagrożenia życia.

ABCDE oznacza:

A – Airway, czyli drogi oddechowe
B – Breathing, czyli oddychanie
C – Circulation, czyli krążenie
D – Disability, czyli stan neurologiczny
E – Exposure, czyli ekspozycja i ocena całego ciała

Dla osoby udzielającej pierwszej pomocy najważniejsze nie jest wykonanie pełnego badania medycznego. Chodzi o to, aby rozpoznać, czy poszkodowany oddycha, czy ma zachowane krążenie, czy nie krwawi masywnie, czy nie traci przytomności i czy jego stan się nie pogarsza.

Najpierw bezpieczeństwo

Zanim podejdziesz do poszkodowanego, zatrzymaj się na chwilę i oceń miejsce zdarzenia. To podstawowa zasada pierwszej pomocy. Ratownik, który sam stanie się poszkodowanym, nie pomoże już nikomu.

Zwróć uwagę na ruch drogowy, ogień, dym, prąd, gaz, agresywne osoby, substancje chemiczne, niestabilne konstrukcje, wodę, lód albo inne zagrożenia. Jeżeli podejście jest niebezpieczne, nie ryzykuj. Wezwij pomoc i działaj z bezpiecznej odległości.

Bezpieczeństwo nie jest przejawem ostrożności „na zapas”. To warunek skutecznej pomocy.

Sprawdź reakcję

Podejdź do poszkodowanego, delikatnie potrząśnij za ramiona i zapytaj głośno: „Czy wszystko w porządku?”. Jeżeli reaguje, odpowiada, porusza się albo próbuje nawiązać kontakt, oznacza to, że zachowane są podstawowe funkcje życiowe. Nadal jednak jego stan może być poważny.

Jeżeli nie reaguje, natychmiast zawołaj o pomoc. Poproś konkretną osobę, aby zadzwoniła pod numer alarmowy. Jeżeli jesteś sam, zadzwoń samodzielnie, włącz tryb głośnomówiący i postępuj zgodnie z poleceniami dyspozytora.

A – drogi oddechowe

Drogi oddechowe muszą być drożne, aby powietrze mogło docierać do płuc. U osoby nieprzytomnej język i zwiotczałe tkanki mogą utrudniać oddychanie.

Jeżeli nie podejrzewasz urazu kręgosłupa, udrożnij drogi oddechowe przez delikatne odchylenie głowy do tyłu i uniesienie brody. Jedną rękę połóż na czole, palce drugiej ręki umieść pod żuchwą i ostrożnie unieś brodę.

Jeżeli podejrzewasz uraz, na przykład po wypadku komunikacyjnym, upadku z wysokości, skoku do wody albo silnym uderzeniu, unikaj niepotrzebnego poruszania głową i szyją. W takiej sytuacji najważniejsze jest utrzymanie drożności dróg oddechowych przy możliwie najmniejszym przemieszczaniu poszkodowanego.

B – oddychanie

Po udrożnieniu dróg oddechowych sprawdź oddech. Zrób to przez maksymalnie 10 sekund.

Pochyl się nad twarzą poszkodowanego i zastosuj zasadę: patrz, słuchaj, czuj.

Patrz, czy klatka piersiowa się unosi. Słuchaj, czy słyszysz oddech. Czuj, czy na policzku wyczuwasz ruch powietrza.

Prawidłowy oddech powinien być regularny i skuteczny. Pojedyncze, nieregularne westchnięcia, charczenie albo oddech agonalny nie są prawidłowym oddechem. W takiej sytuacji należy traktować poszkodowanego jak osobę z nagłym zatrzymaniem krążenia i rozpocząć resuscytację krążeniowo-oddechową.

Jeżeli osoba nie reaguje i nie oddycha prawidłowo, wezwij pomoc, rozpocznij RKO i użyj AED, jeśli jest dostępne.

C – krążenie i krwotok

W pierwszej pomocy nie musisz sprawdzać tętna. Dla świadka zdarzenia ważniejsze jest rozpoznanie oczywistych oznak zagrożenia krążenia: masywnego krwotoku, bladości, zimnej i spoconej skóry, osłabienia, splątania, narastającego pogorszenia stanu.

Szczególnie groźny jest krwotok zagrażający życiu. Jeżeli widzisz intensywne krwawienie, dużą ilość krwi, przesiąknięte ubranie, amputację albo krew wypływającą szybko z rany, nie czekaj. Zastosuj silny bezpośredni ucisk. Tamowanie masywnego krwotoku ma pierwszeństwo, ponieważ człowiek może wykrwawić się w ciągu kilku minut.

D – stan neurologiczny

Oceń, czy poszkodowany jest przytomny, splątany, senny, reaguje tylko na głos, reaguje tylko na ból albo nie reaguje wcale. Nagłe zaburzenia świadomości mogą być objawem udaru mózgu, hipoglikemii, zatrucia, urazu głowy, niedotlenienia lub innego poważnego stanu.

Zwróć uwagę na mowę, asymetrię twarzy, niedowład ręki lub nogi, drgawki, nietypowe zachowanie, dezorientację. Jeżeli podejrzewasz udar, nie podawaj jedzenia, picia ani leków. Wezwij pomoc jak najszybciej.

E – ekspozycja

Na końcu oceń, czy poszkodowany nie ma widocznych obrażeń, krwawień, oparzeń, śladów urazu, objawów wychłodzenia albo przegrzania. Nie chodzi o rozbieranie osoby bez potrzeby, ale o rozsądną ocenę tego, co może zagrażać jej życiu.

Jednocześnie chroń poszkodowanego przed wychłodzeniem. Nawet w ciepły dzień osoba po urazie, krwotoku lub utracie przytomności może szybko tracić ciepło. Użyj kurtki, koca, folii NRC albo innego dostępnego okrycia.

Kiedy przerwać ocenę i działać natychmiast?

Schemat ABCDE pomaga w ocenie, ale nie może opóźniać działań ratujących życie. Jeżeli w dowolnym momencie stwierdzisz, że poszkodowany nie oddycha prawidłowo, rozpocznij RKO. Jeżeli widzisz masywny krwotok, tamuj go natychmiast. Jeżeli miejsce zdarzenia jest niebezpieczne, nie podchodź bez zabezpieczenia.

W pierwszej pomocy nie chodzi o perfekcję. Chodzi o szybkie rozpoznanie największych zagrożeń i wykonanie prostych działań, które mogą utrzymać poszkodowanego przy życiu do czasu przyjazdu służb.

Co zapamiętać?

• Najpierw zadbaj o bezpieczeństwo. Sprawdź reakcję. Wezwij pomoc. Oceń oddech. Tamuj masywne krwawienia. Jeżeli poszkodowany nie oddycha prawidłowo, rozpocznij RKO. Jeżeli oddycha, ale jest nieprzytomny i nie ma podejrzenia urazu, ułóż go w pozycji bezpiecznej i stale kontroluj oddech.
• ABCDE to nie skomplikowana procedura zarezerwowana dla profesjonalistów. To sposób myślenia, który pomaga każdemu działać spokojniej, skuteczniej i bezpieczniej.